МИШКӘ РАЙОНЫ, БР‑ҙың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Төньяҡта — Балтас, көнсығышта — Ҡариҙел, көньяҡ‑көнсығышта — Благовещен, көньяҡ‑көнбайышта — Бөрө, төньяҡ‑көнбайышта Борай р‑ндары м‑н сиктәш. 1930 й. 20 авг. ойошторола (ҡара: Административ район), район составына Бөрө кантоны һәм Өфө кантоны улустары инә. 1963 й. 1 февр. бөтөрөлә, терр‑яһы Бөрө р‑ны составына индерелә. 1965 й. 13 ғин. яңынан ойошторола. Майҙаны — 1689 км2. Адм. үҙәге — Мишкә а., Өфөнән төньяҡҡа табан 131 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы (мең кеше): 1939 й. — 46,3; 1959 — 38,1; 1989 — 28,6; 2002 — 27,1; 2010 — 25,3. Милли составы: мариҙар — 70,6%, татарҙар — 15,8%, урыҫ‑ тар — 6,6%, башҡорттар — 6,5%. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 15,7 кеше/км2.Районда 14 ауыл советы, 77 ауыл торама пункты бар, иң ҙурҙары: Мишкә (6,0 мең кеше), Сурай (1,0 мең), Камай (0,7 мең) ауылдары.

Район Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә һәм Өфө яйлаһында, Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә урынлашҡан. Район терр‑яһында эзбизташ (Бабай, Иҫке Нәкәрәк), кирбес‑черепица сеймалы ятҡылыҡтары бар:__ балсыҡ (Иҫке Аҡбулат); Ҡушкүл нефть ятҡылығы. Климаты уртаса континенталь, йылы, бер аҙ ҡоро. Һауаның уртаса йыллыҡ т‑раһы 3°С, ғин. уртаса т‑ра ‑14,5°С, июлдә 19°С. Яуым‑төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары 600 мм. Гидрографик селтәрҙе Энәк, Сөгәҙе, Соҡаяҙ, Шаҙы, Ҡыңғыр ҡушылдыҡтары м‑н Бөрө й. барлыҡҡа килтерә. Ҡараһыу һоро һәм һоро урман тупрағы, көлһыуланған ҡара тупраҡ өҫтөнлөк итә; көнсығышта — кәҫле‑карбонатлы тупраҡ, көнбайышта кәҫле көлһыу тупраҡ осрай. Киң япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы‑киң япраҡлы урмандар район терр‑яһы майҙанының 33,5%‑ын ҡаплаған. Хайуандар донъяһы урман төрҙәренән тора. Ҡыя һуған популяцияһы, Наратһаҙ төбәге — тәбиғәт ҡомартҡылары. 2013 й. ауыл хужалығы ерҙәре‑ нең майҙаны 104,0 мең га (дөйөм майҙандың 61,6%‑ы) тәшкил иткән, ш. иҫ. һөрөнтө ерҙәр — 54,9, сабынлыҡтар — 18,3, көтөүлектәр — 30,7; урман майҙаны — 56,6, ер өҫтө һыуҙары — 0,9. Район төнь‑ яҡ урман‑дала зонаһына инә. А.х. пр‑тиелары [4 а.х. пр‑тиеһы, а.х. артеле, 80 крәҫтиән (фермер) ху‑ жалығы] иген культуралары, мал аҙығы культуралары, картуф үҫтереүгә, һөт‑ит йүнәлешле һыйыр малы үрсетеүгә махсуслаша. Һа‑ рыҡсылыҡ, умартасылыҡ, йылҡы‑ сылыҡ үҫешкән.

Районда урман хужалығы, ауыл урман хужалығы бар. Нефть ятҡылыҡтарын «“Башнефть” АНК» ААЙ‑ның “Башнефть— Өфө” филиалы эшкәртә. “Дорстрой” ЯСЙ, юл ремонтлау‑төҙөү идаралығы, МТС һ.б. эшләй. Район терр‑яһынан Бөрө—Таҙтүбә—Һатҡы (Силәбе өлк.), Өфө—Бөрө—Яңауыл автомобиль юлдары үтә. М.р. үҙәк иҡтисади төбәккә инә. Районда Мишкә агросәнәғәт колледжы, 27 дөйөм белем биреү мәктәбе, шуларҙың 17‑һе урта мәктәп, ш. иҫ. Оло Шаҙы урта мәктәбе, Мишкә лицейы №1, Я.Ялкайн ис. Мари гимназияһы (ҡара: Сурай урта мәктәбе), 19 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы, балалар сәнғәт мәктәбе, балалар һәм үҫмерҙәр ижады үҙәге, Балалар һәм үҫмерҙәр туризмы, тыуған яҡты өйрәнеү һәм экскурсиялар йорто, ДЮСШ; үҙәк район һәм участка дауаханалары, 2 амбулатория, 32 фельдшер‑акушерлыҡ пункты; 44 клуб учреждениеһы, 35 китапхана; физкультура‑һауыҡтырыу комплексы; 10 үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы бар. “Дружба”, “Келшымаш” (мари телендә), “Умырзая” гәз. сыға.

И.В.Голубченко

Тәрж. З.Б.Латипова

 

Карта: Мишкә районы

Текст на русском языке