МИӘКӘ РАЙОНЫ, БР‑ҙың көньяҡ‑көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Төньяҡта — Әлшәй, көнсығышта — Стәрлетамаҡ, көньяҡ‑көнсығышта — Стәрлебаш р‑ндары, көньяҡ‑көнбайышта — Ырымбур өлк., көнбайышта Бишбүләк р‑ны м‑н сиктәш. 1930 й. 20 авг. Ҡырғыҙ‑Миәкә р‑ны булараҡ ойошторола, составына Бәләбәй кантоны һәм Стәрлетамаҡ кантоны улустары инә (ҡара: Административ район). 1933 й. 20 сент.__ алып хәҙ. исемен йөрөтә. 1963 й. 1 февр. бөтөрөлә, терр‑яһы Әлшәй р‑ны составына индерелә. 1965 й. 13 ғин. яңынан ойошторола. Майҙа‑ ны — 2051 км2. Адм. үҙәге — Ҡырғыҙ‑Миәкә а., Өфөнән көньяҡ‑көнбайышҡа 190 км һәм Аксёнов т. юл ст. көньяҡ‑көнсығышҡа табан 43 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы (мең кеше): 1939 й. — 51,7; 1959 — 38,2; 1989 — 30,3; 2002 — 31,8; 2010 — 28,2. Милли составы: башҡорттар — 44,4%, татарҙар — 38,1%, сыуаштар — 9,7%, урыҫтар — 5,7%. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 15,3 кеше/км2. Районда 15 ауыл советы, 96 ауыл торама пункты бар, иң ҙурҙары: Ҡырғыҙ‑Миәкә (7,5 мең кеше), Мәнәүезтамаҡ (0,9 мең), Ел‑ дәр (0,9 мең) ауылдары. Рельефы йырын‑һыҙа селтәре м‑н йырғыланған. Көньяҡ Татар көмбәҙе сиктәрендә ята. Район терр‑яһында кирбес‑черепица сеймалы ятҡылыҡ‑ тары бар: балсыҡ (Балғажы), ҡом- ҡырсын ҡатнашмаһы һәм ҡом (Дим), газ‑нефть (Сатай), нефть ятҡылыҡтары (Аҙнай, Исламғол, Каменка, Көсөгән, Орловка, Шафран, Ямғырсы), ер аҫты һыуҙары ятҡылыҡтары (Миәкә). Климаты уртаса конти‑ ненталь, йылы, аҙыраҡ ҡоро. Һауа‑ ның уртаса йыллыҡ т‑раһы 2,5°С, ғин. уртаса т‑ра ‑14,5°С, июлдә 18,5°С. Яуым‑төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары 550 мм. Гидрографик селтәрҙе Өйәҙе, Миәкә ҡушылдыҡтары м‑н Дим й.; ҡушылдыҡтары м‑н Өр‑ шәк й. барлыҡҡа килтерә. Йыуылған, типик, ҡалдыҡ карбонатлы типик ҡара тупраҡ һәм ҡараһыу һоро урман тупрағы, Дим үҙәнендә аллювиаль тупраҡ өҫтөнлөк итә. Һирәк имән урманы һәм ҡоро болондар таралған. Терр‑яның 17,7%‑ын урман ҡаплаған. Хайуандар донъяһы дала төрҙәренән тора. Ҡыр баҙыяны попу‑ ляцияһы — тәбиғәт ҡомартҡыһы. 2013 й. ауыл хужалығы ерҙәренең майҙаны 153,8 мең га (дөйөм майҙандың 75%-ы) тәшкил иткән, ш. иҫ. һөрөнтө ерҙәр — 83,4, сабынлыҡтар — 17,8, көтөүлектәр — 52,5; урмандар майҙаны — 36,3, ер өҫтө һыуҙары — 1,1. Район Урал алды дала зонаһына инә. А.х. пр-тиелары [16 АХПК, 4 ААЙ, 14 ЯСЙ, 100 крәҫтиән (фермер) хужалығы] иген культуралары, техник культуралар үҫтереүгә, ит йүнәлешле һыйыр малы үрсетеүгә махсуслаша. Йылҡысылыҡ, һарыҡсылыҡ, сусҡасылыҡ, умартасылыҡ үҫешкән. Район терр-яһында инкубатор-ҡошсолоҡ станцияһы, урман хужалығы бар. “Миякимолзавод” ААЙ, “Ремонтник” ЯСЙ, “Миәкә балыҡ компанияһы”, икмәк комб-ты, юл ремонтлау-төҙөү идаралығы, МТС һ.б. эшләй. Район терр-яһынан Шишмә—Аксёнов—Ҡырғыҙ- Миәкә, Ҡырғыҙ-Миәкә—Бишбүләк, Ҡырғыҙ-Миәкә—Стәрлебаш, Ҡырғыҙ- Миәкә—Тәтер-Арыҫлан—Стәр‑ лебаш автомобиль юлдары үтә. Көнбайыш иҡтисади төбәккә инә. Районда 38 дөйөм белем биреү мәктәбе, шуларҙың 18‑е урта мәктәп, ш. иҫ. Миәкә урта мәктәбе №1, 31 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы, сәнғәт һәм балалар ижады мәктәптәре, Пионерҙар һәм уҡыусылар йорто, ДЮСШ; үҙәк район дауаханаһы, 3 амбулатория, 45 фельдшер‑акушерлыҡ пункты; 48 клуб учреждениеһы, 31 китапхана; Аҡмулла М. музейы, Ғөбәйҙуллин М.Х. музейы, “Эрмитаж” картиналар галереяһы, “Миәкә” спорт-һауыҡтырыу комплексы (икеһе лә — Ҡырғыҙ- Миәкә) бар. Районда 11 үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы эшләй. “Октябрь” гәз. сыға. 

 И.В.Голубченко

Тәрж. З.Б.Латипова

Карта: Миәкә районы

Текст на русском языке