КЛИМАТ МИҘГЕЛДӘРЕ, климат билдәләре (термик режим, дымланыу шарттары, атмосфера циркуляцияһы) б‑са бүленгән һәм бер нисә айға һуҙылған йыл осорҙары. Йылды К.м. бүлеү климат бүлкәттәре б‑са эшләнә. Экватор бүлкәтендә К.м. бүленмәй; субэкватор, тропик һәм субтропик бүлкәттәрҙә оҙонлоғо м‑н айырылған ҡоро һәм ямғырлы К.м. була; уртаса бүлкәттә — 4 К.м. (ҡыш, яҙ, йәй, көҙ); арктик һәм субарктик, антарктик һәм субантарктик бүлкәттәрҙә — оҙон ҡыш һәм ҡыҫҡа йәй. БР терр‑яһы уртаса климат бүлкәтендә урынлашҡан (ҡара: Климат); респ. океандарҙан йыраҡ булыуына һәм рельеф формаларының төрлөлөгөнә бәйле 4 К.м. аныҡ айырыла. Ҡыш оҙайлы, 148—164 көнгә һуҙыла, ғин. уртаса т‑ра ‑14,6°С, миним. ‑44°С. Ҡар булып яҡынса 190 мм яуым-төшөм яуа, бурандар була. Һауаның сағыштырма дымлылығы 82—85%. Ҡар ҡатламы нояб. барлыҡҡа килә һәм апр. уртаһында юғала, 158 көн ята, бейеклеге 0,8 м (макс. 1,2 м). Көньяҡ, төньяҡ‑көнбайыш һәм көньяҡ‑көнбайыш йүнәлешле ел өҫтөнлөк итә, уртаса тиҙлеге 3,0—4,4 м/с. Яҙ 53 көн тирәһе дауам итә, һауаның уртаса т‑раһы 9,3°С, апр. уртаса айлыҡ т‑ра 3,2°С. 55 мм яуым-төшөм була. Һауаның сағыштырма дымлылығы 65%. Ныҡлы ҡар ҡатламы уртаса тәүлек һауа температураһы күтәрелгәс ирей башлай. Көньяҡ‑көнбайыш йүнәлешле ел өҫтөнлөк итә, уртаса тиҙлеге 2,9—3,8 м/с. Йәй йылы, 113 көн дауам итә, июлдә уртаса айлыҡ т‑ра 19°С, макс. 39°С. Яҡынса 200 мм яуым‑төшөм була. Һауаның сағыштырма дымлылығы 62—72%. Төньяҡ‑көнбайыш һәм көньяҡ‑көнбайыш йүнәлешле ел өҫтөнлөк итә, уртаса тиҙлеге 2,3—3,4 м/с. БР‑ҙа йәйге миҙгелдең насар яғы — ҡоролоҡ һәм ҡыуан елдәр. Көҙ яҡынса 51 көнгә һуҙыла, һауаның уртаса т‑раһы 7°С; сент. аҙағында т‑ра 0°С‑тан түбән төшә, окт. — 20°С‑тан түбән. Баҫып яуған ямғыр, ҡар ҡатыш ямғыр, ҡар (окт. аҙағында) булып 87 мм тирәһе яуым-төшөм яуа. Сағыштырма дымлылыҡтың яйлап 81%‑ҡа тиклем күтәрелеүе күҙәтелә. Көньяҡ‑көнбайыш йүнәлешле ел өҫтөнлөк итә, уртаса тиҙлеге 3,6 м/с тиклем. Башҡортостандың Урал аръяғына һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралына ҡарағанда Башҡортостандың Урал алдында йылы К.м. күпкә оҙағыраҡ була. Миҙгел күренештәрен фенология өйрәнә.

С.Ғ.Курас

Тәрж. Х.А.Шәрипова 

Текст на русском языке