ФЕНОЛФОРМАЛЬДЕГИД ЫҪМАЛАЛАРЫ, фенолдың формальдегид м‑н поликонденсацияһының олигомер продукттары, уларҙың ҡатыуы һөҙөмтәһендә ҡораулы полимерҙар барлыҡҡа килә. Синтез ысулына (катализтор тибы, компоненттарҙың нисбәте һ.б.) бәйле резол (термореактив) һәм яңы лак (термопласт, ҡатырғыс булғанда термореактивҡа әүерелә) Ф.‑ф.ы. айыралар. Ҡатҡан Ф.‑ф.ы. күп кенә к‑таларға тотороҡло, ныҡ, йылыға бирешмәй (200°С тиклем), органик эреткестәрҙә һ.б. эремәй. 100°С тиклем т‑раларҙа периодик (резолдар) йәки өҙлөкһөҙ (яңы лак) һыҙыҡлы йәки аҙ тармаҡланған структуралар, олигомерҙарҙың уртаса мол. м., актив метилол (резолдар өсөн) һәм гидроксил (яңы лактар өсөн) төркөмдәр һаны м‑н көйләнә торған схемалар б‑са синтезлайҙар. Һыу эмульсия һәм һыуһыҙландырылған (органик эреткестәрҙәге эретмә, ҡаты матдә) формаларҙа сығаралар. Ф.‑ф.ы. физик‑химик модификациялап (тейешле алкил(арил)фенол, каучук, поливинилхлорид, поливинилбутираль ҡушып) майҙар м‑н насар ярашыу, ыуалыусанлыҡ, һыуға аҙ сыҙамлылыҡты, түбән адгезия һ.б. бөтөрәләр. Төрлө пластик массалар — фенопластар һәм күбек фенопластар, лак һәм лак‑буяу материалдары, полимер елемдәр, герметиклаштырыусы составтар, химик сүстәр һ.б.; резолдарҙы — композицион материалдар етештереүҙә ҡулланалар. Башҡортостанда Ф.‑ф.ы. өсөн сеймал булған фенолдыУфаоргсинтез” ААЙ, резолдарҙы Өфө фанер‑плита комбинаты үҙе өсөн сығара. Республикала Ф.‑ф.ы. ағас плита, быяла пластиктар етештереүҙә бәйләүсе материал; ш. уҡ машиналар эшләү, электротехника сәнәғәттәрендә (Өфө агрегат производство берекмәһе, “Электроаппарат” ААЙ һ.б.) фенопласт изделиелар сифатында ҡулланалар. 20 б. 90‑сы йй. Нефтехимия һәм катализ ин‑тында Ф.‑ф.ы. сеймал базаһын киңәйтеү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (А.И.Ильясова, Ю.А.Сангалов). Ф.‑ф.ы. “шәхси” фенол ыҫмалаһы нигеҙендә синтезлау өсөн бик күп формальдегид һәм фенолспирттар конденсацияһының юғары т‑раһы кәрәк; алынған продукттарҙы композицияларҙа бары тик стандарт Ф.‑ф.ы. өҫтәмәләре м‑н генә ҡулланырға мөмкин. Эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһендә яңы лак Ф.‑ф.ы. алыу өсөн сеймал итеп составында 30%‑ҡа тиклем фенол ыҫмалаһы — “Уфаоргсинтез” пр‑тиеһының фенол һәм ацетон етештереүҙәге өҫтәмә продукттары — булған фенолды ҡулланырға тәҡдим ителә. Алынған Ф.‑ф.ы. СФ‑010 маркалы ыҫмалаларға оҡшаш, әммә составында ҡалдыҡ фенол 3—6 тапҡыр аҙыраҡ һәм пресс‑онтаҡтар, дөйөм техник тәғәйенләнешле фенопластар етешетереү өсөн яраҡлы.

Ю.А.Сангалов

Тәрж. Л.Н.Абдрахманова

Текст на русском языке

Яндекс.Метрика