УҠЫТЫУСЫЛАР СЕМИНАРИЯЛАРЫ, Рәсәйҙә башланғыс мәктәп уҡытыусылары әҙерләгән ябыҡ типтағы урта проф. уҡыу йорттары. Уҡытыусылар семинариялары тураһындағы положениеға (1870) ярашлы, ойошторолған. Халыҡ мәғарифы министрлығы ҡарамағында булған. Ҡаҙна, земстволар, айырым кешеләрҙең аҡсаһына тотолған. 15—16 йәше тулған, 2 класлы башланғыс халыҡ уч‑щеһы программаһы б‑са имтихан тапшырған һәм өлгөлө тәртибе т‑да баһалама килтергән бөтә ҡатлам кешеләре ҡабул ителгән. Уҡыу түләүле була. Тәрбиәләнеүселәрҙең күбеһе стипендия алған. Уҡыу курсы 3—4 йыл тәшкил итә, әҙерлек класы эшләй. Уҡыу программаһына Алла Ҡануны, пед., психология, урыҫ һәм славян телдәре, алгебра башланғыстары м‑н арифметика, геом., тарих, геогр., тәбиғәт фәндәре, физика, ер үлсәү, һыҙма һ.б. инә. У.с. китапханалары, пансиондары, һөнәрселек оҫтаханалары, баҡсалары, питомниктары, йәшелсәлектәре, ярҙамсы хужалыҡтары була. Пед. практика ойоштороу өсөн У.с. эргәһендә 1 һәм 2 класлы башланғыс халыҡ уч‑щелары асылған. Өлкәндәр өсөн йәкшәмбе мәктәптәре эшләгән. 1919 й. 3 йыллыҡ пед. курстар, һуңынан пед. техникумдар итеп үҙгәртелгән. Өфө губернаһында беренсе У.с. 1876 й. ӨфөөйәҙенеңБлаговещен Заводы ҡасабаһында (ҡара: Благовещен уҡытыусылар семинарияһы) асылған. 1917 й. Башҡортостанда 11 У.с., ш. иҫ. Бәләбәй (ҡара: Бәләбәй педагогия колледжы), Стәрлетамаҡ (1916 й. нигеҙләнгән), Өфө (ҡара: Дарелмөғәллимәт) ҡҡ., эшләй. 1900 й. Благовещен У.с. дворяндар һәм чиновниктар балалары — 3,3%, руханиәттән — 9,7%, казактарҙан — 6%, ҡала ҡатламдарынан — 26%, крәҫтиән балалары 53% тәшкил иткән.

Т.М.Әминев

Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина