ФТИЗИАТРИЯ (гр. phthisis — үпкә сире, сихут һәм iatreia — дауалау), фтизиология, туберкулёздың этиологияһын, патогенезын, клиник‑морфол. сағылыштарын өйрәнеүсе һәмуны диагностикалау, дауалау, иҫкәртеү ысулдарын эшләүсе клиник медицина өлкәһе. Фтизиохирургия, ‑педиатрия, ‑урология һ.б. айыралар. Башҡортостанда 1913 й. Туберкулёзға ҡаршы көрәш б‑са Бөтә Рәсәй лигаһының Өфө бүлексәһендә Туберкулёзға ҡаршы диспансер асыла. 20‑се йй. алып шәхси ҡымыҙ дауаханалары нигеҙендә туберкулёзға ҡаршы “Глуховская, Аксаков С.Т. исемендәге шифахана, Чехов А.П. исемендәге шифахана, Шафран” шифаханалары ойошторола. 1947 й. башлап Һуғыш ветерандарының Өфө туберкулёз госпитале эшләй башлай (ҡара: Госпиталдәр). Ф. мәсьәләләре б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 1931 й. Башҡ‑н туберкулёз ғилми‑ғәмәли ин‑тында, 1936 й. — Медицина университетында алып барыла: үпкә туберкулёзына тәүге операциялар эшләнә (В.А.Астраханский, М.В.Вакуленко, Л.Н.Рабинович), тын алыу ағзалары туберкулёзын иртә асыҡлау һәм ҡымыҙ ҡулланып дауалау (М.Н.Карнаухов,Н.А.Крамов), бәүел системаһы туберкулёзын диагностикалау, комплекслы дауалау (Л.П.Крайзельбурд) мәсьәләләре өйрәнелә. 60‑сы йй. алып үпкә, һөйәк‑быуын (У.А.Алексеев, Т.К.Дилмөхәмәтов, В.П.Дыскин һ.б.), урогениталь (Р.З.Вәлиәхмәтов, А.И.Ғафаров, Г.В.Коржавин) туберкулёзын хирургик һәм химиотерапевтик дауалау һөҙөмтәлелеге, туберкулинотерапия (Х.Х.Рахманов), туберкулёздың йәш б‑са аспекттары, ауырыуҙарҙы иртә асыҡлау һәм компьютер мониторингы ысулдары (В.П.Колесникова, Н.С.Ҡазыханов, Г.А.Мелкумов,З.Н.Усманов) һ.б. тикшерелә. 80‑се йй. алып туберкулёздың патогенезы мәсьәләләре өйрәнелә (О.В.Боровиков, К.С.Инченко), оло йәштәге һәм ҡарт ауырыуҙарҙы (И.Н.Аталипова, К.И.Гольянова, И.Н.Зәкиев), балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе (Г.Р.Бикбулатова, В.В.Филиппов) патогенетик терапиялау һәм диспансерлаштырыу, үпкә туберкулёзын хирургик дауалау (З.Р.Ғарифуллин) ысулдары камиллаштырыла. БР‑ҙа ауырыуҙың эпидемиологияһы өйрәнелә, тын алыу ағзалары (Х.Ҡ.Әминев), бәүел системаһы (Р.Ҡ.Йәғәфәрова) туберкулёзы булған ауырыуҙарға хирургик ярҙам ойоштороу ысулдары эшләнә. 2002 й. республикала туберкулёз мониторингының автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһы булдырыла (М.М.Азаматова, В.Г.Топчий, Әминев). БР‑ҙа 8 филиалы м‑н 3 туберкулёзға ҡаршы диспансер, туберкулёз госпитале, ҡала дауаханалары эргәһендә 4 туберкулёз бүлексәһе һәм үҙәк район дауаханалары эргәһендә 46 туберкулёзға ҡаршы кабинет, ололарҙы (3), балаларҙы дауалау өсөн (5) шифаханалар, ш. уҡ. 2 интернат‑мәктәп һәм 12 шифахана тибындағы махсус балалар учреждениеһы эшләй (2010).

Х.Ҡ.Әминев

Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина

Текст на русском языке

Яндекс.Метрика