ФИТОФТОРОЗДАР, үҫемлектәрҙең фитофтора заты бәшмәктәре тыуҙырған инфекцион ауырыуҙары. Бөтә ерҙә лә осрай. Башҡортостанда иң зыян килтергәне — картуф Ф. Япраҡ, һабаҡ һәм бүлбеләрҙә көрән төҫтәге, төрлө ҙурлыҡтағы тиҙ таралыусы таптар м‑н билдәләнә. Бүлбене ҡырҡҡанда ситенән үҙәккә табан телсәләр рәүешендә таралған итсә туттары күренә. Ауырыу үҫемлектәрҙә, бигерәк тә бүлбе барлыҡҡа килеү осоронда, япраҡтарҙың ассимиляциялаусы өҫкө йөҙө кәмей, туҡлыҡлы матдәләр барлыҡҡа килеү һәм тупланыу процесы боҙола. Дымлы шарттарҙа япраҡтың аҫҡы яғында тыуҙырыусының спораһын осороусы һорғолт үрмәксе ауына оҡшап торған ҡуныҡ барлыҡҡа килә. Бүлбеләр зооспоралар таралған зарарланған һабаҡ йәки тупраҡ аша зарарлана. Фитофтораның үтеп инеүенә ваҡ йәрәхәттәр булышлыҡ итә. Тыуҙырыусы бүлбеләрҙә мицелий рәүешендә ҡышлай. Ф. арҡаһында картуф уңышын юғалтыу 70% һәм унан күберәк булыуы мөмкин. Көрәш саралары: Ф. бирешмәй торған сорттар үҫтереү, картуф ултыртмаларын башҡа эт ҡарағаты һымаҡтарҙан арауыҡта изоляциялау, уны фунгицидтар м‑н эшкәртеү, фосфор‑калий ашламаларының арттырылған дозаларын индереү, уңышты ҡоро көндә урып‑йыйыу һ.б. Башҡортостанда 70‑се йй. алып Ф. өйрәнеү һәм уларға ҡаршы агротехник, химик һәм биол. көрәш сараларын эшләү Ауыл хужалығы институтында (Р.Н.Камалетдинова, А.А.Мейер, М.Й.Миңлекәев, А.М.Ямалиев), Аграр университетта (А.Д.Андрианов, Д.А.Андрианов, М.М.Ғәниев, В.Д.Недорезков) алып барыла.

Әҙәб.: Ганиев М.М., Сибиряк Л.А. Организация защиты кормовых и технических культур. Уфа, 1988; Ганиев М.М., Недорезков В.Д., Ганиев Р.М. Защита полевых культур. Уфа, 2003.

М.М.Ғәниев

Тәрж. Г.А.Миһранова

Илл.: Картуф һәм томаттарҙың фитофторозы  (тыуҙырыусыһы — Phytophthora infestans): 1 — бәшмәктең конидиаль спора осороуы; 2 — томат емештәренең зарарланыуы; 3 — картуф япраҡтарының зарарланыуы; 4 — картуф бүлбеләренең зарарланыуы.

 

Текст на русском языке

Яндекс.Метрика