ФИНЛЯНДИЯ, Финляндия Республикаһы, Европаның төньяғындағы дәүләт. Майҙаны — 338 мең км2. Баш ҡалаһы — Хельсинки. Дәүләт башлығы — президент. Халҡы — 5,3 млн кеше. (2008), 94%‑ы — финдар. Рәсми телдәр – фин һәм швед телдәре. Диндарҙарҙың күбеһе — лютерандар. БР м‑н Ф. араһында мөнәсәбәттәр РФ һәм Ф. араһындағы бәйләнештәр сиктәрендә тормошҡа ашырыла. Салауат һәм Порвоо ҡҡ. араһында туғанлыҡ т‑да килешеүгә ҡул ҡуйылған (2007). БР Хөкүмәте делегацияһының һәм эшлекле даирә вәкилдәренең — Ф. рәсми визиты (1994, 2004—08, 2010); Башҡортостанға Ф. РФ‑тағы илсеһенең (2005), Ф. Хөкүмәте делегацияһының һәм эшлекле даирә вәкилдәренең (1995, 1997, 2007, 2008) рәсми визиты була. 1994 й. алып БР һәм Ф. башҡарма власть органдарының сауҙа-иҡт., фәнни-техник һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек б‑са Эшсе төркөм, 1997 й. башлап Ф. Сауҙа-иҡт. вәкиллеге (2005 й. Финляндия-Рәсәй сауҙа палатаһы вәкиллеге, икеһе лә — Өфөлә) эшләй. Ф. төбәк Вәкиллеге бурыстарын БР‑ҙың С.‑Петербургтағы Даими вәкиллеге атҡара (1997 й. алып). Ф. делегаттары 1—2‑се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында [ҡара: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)] ҡатнаша. БДБ илдәренән тыш БР‑ҙың тышҡы сауҙа әйләнешендә Ф. өлөшөнә 3,7% тура килә (2009). БР м‑н Ф. араһында тышҡы сауҙа әйләнеше 153,6 млн АҠШ доллары (2000 й. м‑н сағыштырғанда 1,8 тапҡыр күберәк) тәшкил итә. БР‑ҙың Ф. экспорты — 151,1 млн доллар (2000 й. — 80,1 млн доллар); уның тауар структураһында минераль яғыулыҡ, нефть, нефть продукттары, органик химия берләшмәләре һ.б. бар. Ф. металл эшкәртеү станоктары, ҡорамалдар, төҙөлөш материалдары, а.х. өсөн технологик комплекстар һ.б. импорты 2,5 млн доллар (2000 й. — 6,3 млн доллар) тәшкил итә. Экспортҡа эшләүсе төп пр‑тиелар — Башҡортостан нефтехимия компанияһы, Белорет металлургия комбинаты, Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы, Өфө нефть эшкәртеү заводы, “Каустик”, “Салаватнефтеоргсинтез”, “Сода”, “Уфанефтехим”, “Уфаоргсинтез” ААЙ‑лары һ.б.; импортлаусылар — “Алексеевка” ДУАХП, “Автонормаль”, “Салауатбыяла”, Нефтекама яһалма күн производство берекмәһе ААЙ‑лары һ.б. БР‑ҙа Ф. вәкилдәре ҡатнашлығында Фин-уғыр халыҡтарының халыҡ-ара консультатив ком‑ты ултырышы (2005), 70‑тән ашыу фин фирмаһы ҡатнашлығында — “Финбизнес—95” эшлекле форумы (икеһе лә — Өфөлә); Ф. БР‑ҙың 25 эре пр‑тиеһы етәкселәре ҡатнашлығында БР м‑н танышыу (Хельсинки, 2005) була. БР м‑н Ф. пр‑тиелары берлектә бер нисә проектты ғәмәлгә ашыра: “Rollset Mashine” компанияһы м‑н Шишмә р‑нының Шишмә ҡасабаһында профилле табаҡ етештереү линияһы өсөн ҡорамалдар, “Medko Medikal” фирмаһы м‑н — Республика клиник дауаханаһы өсөн мебель һәм ҡорамалдар; “Алексеевка” с‑зына Ф. юғары продуктлы мал ҡайтарылған һ.б.

Башҡортостан м‑н Ф. араһында күптәнге тарихи бәйләнештәр бар. Рус-швед һуғышында (1788—90) рус армияһы составына 1—4-се башҡ. һәм 1-се мишәр атлы полктары ла ингән. 1919 й. дек. алып Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы РСФСР‑ҙың Ф. м‑н дәүләт сиген һаҡлаған. Башҡортостан яугирҙары совет-финлянд һуғышында (1939—40) ҡатнашҡан. 1983 й. комплекслы совет-фин мед.‑антропология экспедицияһы (ҡара: Антропологик экспедициялар) тарафынан БАССР‑ҙың Архангел, Илеш, Стәрлебаш р‑ны башҡорттарына антропологиктикшеренеүҙәр үткәрелгән. 1999 й. Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәге м‑н Рәсәй һәм Көнсығыш Европа ин‑ты ғалимдары (Хельсинки) БР‑ҙа йәшәгән мариҙарҙы этнологик яҡтан тикшереү б‑са ғилми экспедицияла; Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәге, ТТӘИ, БДПИ һәм Ф. ғалимдары Иҙрис мәмерйәһен, Шүлгәнташ археологик ҡомартҡыһын һ.б. өйрәнеү өсөн археологик экспедицияла ҡатнашҡан. Биология институты Турку ҡ. ун‑ты м‑н берлектә төҙөлөш ағасының сереүен биологик ысул м‑н иҫкәртеү проектын эшләй. Ф. Милли архивы м‑н Милли китапханаһында (икеһе лә — Хельсинкиҙа) Башҡортостан тарихы б‑са документтар һаҡлана. Ф. респ. күренекле артистары А.Г.Арыҫланов, Б.М.Ғайсин, И.М.Ғәзиев, А.Ғ.Ғәлимов, З.И.Ҡудашева, Ф.Й.Ҡудашева, Х.Й.Мәжитов, Г.Ғ.Сөләймәнова, Р.Ә.Фәсхетдиновтың гастролдәре була; рәссамдар Р.Р.Абдуллин, М.Ф.Ахунов, И.Ғ.Вәлитов һ.б. эштәре күргәҙмәһе була; “1910—1920 йй. урыҫ һәм совет сәнғәте” күргәҙмәһендә Нестеров М.В. исемендәге башҡорт художество музейы йыйылмаһындағы эштәр күрһәтелә (Турку, 1989). БР‑ҙа 76 фин йәшәй (2002).

Г.Т.Хөсәйенова

Тәрж. М.Х.Хужин

Текст на русском языке

Яндекс.Метрика