ФАБРИКА-ЗАВОД КОМИТЕТТАРЫ (ФЗК), фабзавкомдар, сәнәғәт пр‑тиелары м‑н транспорт эшселәре һәм хеҙм‑рҙәренең һайланма органдары. Профессиональ союздар, эшсе комиссиялары, ком‑ттары һәм союздары м‑н бергә эшселәр синыфын ойоштороу формаһы булып Рәсәйҙә революция (1905—07) осоронда ойошторолған. Профсоюздарҙан айырмалы, ФЗК эшсенең ҡайһы профсоюзда тороуына, ҡайһы һөнәр эйәһе булыуына ҡарамайынса, бер пр‑тие кешеләрен берләштергән. Дөйөм йыйылыштарҙа һайланған. Төп бурыстары: етештереүгә һәм эшләп сығарылған тауарҙы бүлеүгә, хеҙмәткә хаҡ ҡуйыуға һәм эш хаҡын тарифлауға контроллек итеү, пр‑тиеларҙа 8 сәғәтлек эш көнө индереү, эшселәрҙе эшкә алыу һәм сығарыу, уларҙы аҙыҡ-түлек м‑н тәьмин итеү мәсьәләләрен хәл итеү. ФЗК ҡарамағында эшсе контроле, хаҡ ҡуйыу, конфликттарҙы хәл итеү, мәҙәни-ағартыу, аҙыҡ-түлек һ.б. комиссиялар эш иткән. Ком‑ттар Ҡыҙыл гвардия һәм эшсе милицияһы отрядтары ойошторған. Башҡортостанда ФЗК‑лар Өфө, Златоуст ҡҡ. пр‑тиеларында, Белорет заводы, Инйәр заводы, Ҡуҫа заводы, Ҡытаутамаҡ заводында һ.б. ойошторолған. Һуңыраҡ улар йәшерен эшләүгә күскән. Революция (1917) ваҡытында Рәсәй социал-демократик эшселәр партияһы м‑н хеҙмәттәшлек иткән ФЗК‑лар күбәйгән. ФЗК‑лар крайҙың барлыҡ тау һәм металлургия пр‑тиеларында ойошторолған; Өфө, Бәләбәй, Бөрө, Стәрлетамаҡ ҡҡ. ФЗК‑ларҙың ҡала берекмәләре барлыҡҡа килгән. ФЗК‑ларҙың Бөтә Рәсәй конференцияһы (Петроград, 1917 й. 17—22 окт.) фабзавкомдарҙың профсоюздар м‑н берләшеү зарурлығын таныған һәм резолюция ҡабул иткән. Унда пр‑тиеларҙа эшсе контроле тик дәүләт власы Советтарға күскән осраҡта ғына уңышлы ғәмәлгә ашырыла ала, тип билдәләнгән. Эшсе ойошмаларының большевиктарға теләктәшлек күрһәтеүе совет власы урынлашыуҙа хәл иткес роль уйнай. 20 дек. Өфө эшсе һәм һалдат депутаттары советының эшсе секцияһы тарафынан  Өфө губерна эшсе контроле советы ойошторола, ул губерна биләмәләрендәге сәнәғәт пр‑тиеларын национализациялауға етәкселек иткән. 1‑се Бөтә Рәсәй профсоюздары съезы (Петроград, 1918 й. 7—14 ғин.) ҡарары б‑са ФЗК‑лар профсоюздар м‑н берләшеп, беренсел проф. ойошмаларға әүерелгән.

М.Б.Ямалов

Тәрж. М.Х.Хужин

Текст на русском языке

Яндекс.Метрика