ҮҪЕМЛЕКТӘР (Plantae, йәки Vegetabilia), организмдар батшалығы. Башҡа тере организмдарҙан автотроф туҡланыуға (органик булмаған матдәләрҙән кәрәкле органик матдәләрҙе синтезлау) һәләте м‑н айырыла, ш. уҡ ваҡытта йәшел Ү. фотосинтез башҡара. Ҡайһы бер Ү. (паразиттар, сапрофиттар) гетеротроф туҡланыу (ҡара: Гетеротрофтар) хас. Ү. ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәр һәм ябай төҙөлөшлө үҫемлектәргә бүленгән яҡынса 350 мең төр билдәле. 20 б. 2‑се ярт. Ү. айырым батшалыҡтар – бактериялар, бәшмәктәр, лайлалы бәшмәктәр һәм симбиотик организмдар төркөмө – лишайниктар бүлеп сығарылған (элегерәк ябай төҙөлөшлө Ү. индерелгән). Ү. – органик матдәләрҙең беренсел продуценттары һәм экосистемаларҙа аҙыҡ сылбырҙарының төп компоненттары, тупраҡ барлыҡҡа килеүҙә, торф тупланыуҙа, ҡаҙылма төрҙәре һоро күмер һәм таш күмерформалашыуҙа мөһим роль уйнай. Культуралы үҫемлектәр кешене аҙыҡ м‑н тәьмин итә, яһалма үҫемлектәр донъяһы булдырыу өсөн ҡулланыла. Башҡортостанда 3 меңдән ашыу Ү. төрө үҫә, шуларҙың яҡынса 2,5 меңе – төрлө йәшәү формалары м‑н бирелгән Ү. (күп һәм бер йыллыҡ үләндәр өҫтөнлөк итә, ағастар, ҡыуаҡлыҡтар һ.б. 5%‑тан артмай) юғары төҙөлөшлө төрҙәре. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына 263 үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре индерелгән. Ү. һәм үҫемлектәр донъяһын һаҡлау өсөн респ. махсус һаҡланыусы тәбиғи биләмәләре булдырылған.

С.С.Хәйретдинов

Тәрж. Г.А.Миһранова

Яндекс.Метрика