ҮҪЕМЛЕКТӘР ТӨРКӨМӨ, фитоценоз, терр‑яның бер төрлө участкаһы эсендә ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәр төрҙәре йыйылмаһы. Башҡортостанда тәбиғи һәм кеше тарафынан булдырылған (урман ултыртмалары, парктар һәм баҡсалар, культуралы үҫемлектәр сәсеүлектәре) Ү.т. таралған. Ү.т. аныҡ сиктәре юҡ, талғын күсеү м‑н бәйле, төрлө факторҙар йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килгән, уларҙың иң мөһиме булып экотоп, йәғни мөхит шарттары (климат, тупраҡ һ.б.) тора. Экстремаль шарттарҙа (ҡая тоҡомдары, татырлыҡтар, һыу мөхите) туранан‑тура экотоп йоғонтоһо, улар булмағанда үҫемлектәрҙең үҙ‑ара мөнәсәбәте (урман төркөмөндә), эре фитофагтар (дала төркөмөндә), боҙолоуҙар режимы (болон, рудераль төркөмдәрҙә, агроценоздарҙа) йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килә. Ү.т. төп характеристикалары: төр составы (майҙан берәмегендә төрҙәр һаны һәм уларҙың экологик күп төрлөлөгө), структураһы (яруслылыҡ м‑н ҡылыҡһырланыусы вертикаль һәм микроберләшмәләр булыуы м‑н ҡылыҡһырланыусы горизонталь), функциональ характеристикалары – беренсел биологик продукция (органик матдәнең барлыҡҡа килеү тиҙлеге) һәм фитомасса (ер өҫтө һәм ер аҫты өлөшөндә органик матдәләр запасы). Миҙгелле һәм төрлө йылдар (климат тирбәлеүҙәре һәм айырым организмдар күплеге ярһыуҙары йоғонтоһо аҫтында) үҙгәреүсәнлеге, ш. уҡ эске (ҡаяларҙы, күлдәрҙе һ.б. үҫемлектәр ҡаплау) һәм тышҡы (мал көтөү, бысраныу һ.б.) факторҙар м‑н тыуҙырылған экологик сукцессиялар хас. Билдәле бер терр‑яның Ү.т. яңы төрҙәр индереү уның антропоген эволюцияһына килтерә. Ү.т. йыйылмаһы үҫемлектәр донъяһы, тип атала. Геоботаника һәм үҫемлектәр классификацияһы объекты.

Әҙәб.: Миркин Б.М. Что такое растительные сообщества. М., 1986; Миркин Б.М., Наумова Л.Г., Соломещ А.И. Современная наука о растительности. М., 2002.

Б.М.Миркин

Тәрж. Г.А.Миһранова

Яндекс.Метрика