“УРАЛ-АЛТАЙ ТЕЛДӘРЕНЕҢ ТАРИХИ ГРАММАТИКАҺЫ НИГЕҘҘӘРЕ”, Ж.Ғ.Кейекбаев монографияһы (Өфө, 1996). Хеҙмәт авторҙың төрки телдәрҙең сағыштырмаграмматикаһы б‑са уҡыу курстарын әҙерләгән ваҡытта алтай телдәренән һәм фин‑уғыр телдәренән йыйылған ҙур фактик материал нигеҙендә яҙылған. Төркиәттә тәүге фундаменталь хеҙмәт, унда структур лингвистика ысулдарын ҡулланып, урал‑алтай телдәренең сағыштырма‑тарихи анализының (ҡара: Сағыштырма‑тарихи тел ғилеме) яңы теорияһы эшләнә: 40‑ҡа яҡын телде һәм уларҙың диалекттарын ентекләп өйрәнеү һөҙөмтәһендә, автор тарафынан ул тикшергән телдәрҙең (ҡара: Телдәр классификацияһы)типологик оҡшашлығын һәм генетик ҡәрҙәшлеген дәлилләгән билдәлелек һәм билдәһеҙлек категорияһының тарихи үҫешендә грамматик формаларының дөйөм билдәләре асыҡланған.

   Монография инештән, 3 бүлектән һәм ҡушымтанан тора. Инештә төшөм килеште ҡулланыу үҙенсәлектәре, уның билдәлелекһәмбилдәһеҙлек төшөнсәһе м‑н бәйле бирелеү саралары күрһәтелгән. “Исем” бүлегендә авторға урал‑алтай тәү теленең берҙәм структур моделен реконструкцияларға мөмкинлек биргән исемдәрҙең килеш формалары һәм күплек һаны күҙәтелә. “Эйәлек‑предикатив формалары. Уларҙың килеп сығышы һәм алмаш аффикстары менән генетик бәйләнеше” бүлегендә алмаштар, уларҙың барлыҡҡа килеүе һәм грамматик формалары т‑да мәғлүмәт бирелә; хәбәрлек һәм эйәлек формаларының үҫеше т‑дағы мәсьәлә һәм уларҙың зат алмаштары м‑н генетик бәйләнештәре ҡарала. “Һан” бүлеге тикшерелгән телдәрҙә һандың грамматик формаларының тарихи үҫешенә арнала. Ҡушымтаһында урал-алтай телдәре үҫешенең хронологик схемаһы бирелә.

   Кейекбаев тарафынан тәҡдим ителгән урал-алтай телдәренә ҡараған билдәлелекһәм билдәһеҙлек теорияһы айырым телдәрҙең тарихи грамматикаһын төҙөү өсөн нигеҙ була ала.

В.Ш.Псәнчин

Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов