УКРАИН ТЕЛЕ, славян телдәренең береһе (көнсығыш‑славян төркөмсәһе). Украинаның рәсми теле. Шулай уҡ РФ‑та, Белоруссияла, Польшала, Словакияла, Чехияла, Канадала таралған. Һөйләшеүселәр һаны – 39 млн яҡын кеше (1993). Урыҫ теленә һәм белорус теленә яҡын. Боронғо урыҫ теленә барып тоташа. У.т. диалекттары төп 3 һөйләшкә берләшә: төньяҡ, көньяҡ‑көнбайыш, көньяҡ‑көнсығыш. Әҙәби У.т. көньяҡ‑көнсығыш һөйләше нигеҙендә формалашҡан. У.т. фонетикаһына асыҡ ижектә [о], [е] өндәренең ябыҡ ижектәге [i] м‑н сиратлашыуы: к[о]ня — к[и]нь, с[е]ми — с[i]м; шартлаулы [г] фрикатив [һ] хәрефенә үҙгәреүе (сағ.: украинса [һ]ра – урыҫса и[г]ра), үткән замандағы мужской родтағы ҡылымдарҙа [л] хәрефенең [в] хәрефенә үҙгәреүе (сағ.: украинса чита[в] – урыҫса чита[л]); һүҙ аҙағында һәм һаңғырау тартынҡылар алдынан яңғырау тартынҡыларҙың һаҡланыуы, (сағ.: украинса ду[б] – урыҫса ду[п]) һ.б. хас. Морфологияһына атама килештең булыуы — “жiнко” (кәләш); 1‑се зат күплектәге ҡылымдың –мо ялғауы булыуы — “любимо” (яратыла); ‑ти тип бөткән инфинитивтың — “писати” (яҙырға), хәл ҡылымдың –чи тип тамамланыуы хас — “знаючи” (белеп) һәм башҡалар. У.т. лексикаһы, поляк, немец һ.б. телдәрҙән үҙләштерелгән, нигеҙҙә уның м‑н бергә украин телендә яңы барлыҡҡа килгән һүҙҙәр ҡулланылған көнсығыш‑славян теленә оҡшаш: “дитина” (бала), “щодня” (көн һайын), “могутнiсть” (ҡеүәт) һ.б. Синтаксисының үҙенсәлектәре: “за” предлоглы төшөм килеш формаһындағы ҡатмарлы исем хәбәрҙең — “старший брат був нам за батька” (өлкән ағай беҙгә атай урынына булды), киләсәк заман тамамланмаған төр ҡылымдарҙың синтетик формаһының — “ходитиму” (йөрөрмөн), “ходитимеш” (йөрөрһөң), “ходитиме” (йөрөр), “ходитимемо” (йөрөрбөҙ), “ходитимете” (йөрөрһөгөҙ), “ходитимуть” (йөрөрҙәр); ҡылым башҡарылыуының үҙенсәлекле булыуы — “дякувати кому” (кемгә рәхмәт әйтергә) һ.б. Яҙмаһы кириллица нигеҙендә. У.т. хәҙ. алфавиты 33 хәрефтән тора. Башҡортостанда йәшәгән 55249 украиндың 19726‑һы У.т. белә (2002). У.т. Ауырғазы р‑ны Степановка а., Благовар р‑ны Троицкий а., Стәрлетамаҡ р‑ны Золотоношка а. мәктәптәрендә, Өфөнөң 9‑сы мәктәбендә, йәкшәмбе мәктәптәрендә өйрәнелә. У.т. б‑са белгестәрҙе М.А.Шолохов ис. Мәскәү гуманитар ун‑тының Өфө филиалында әҙерләйҙәр.

Әҙәб.: Филин Ф.П. Образование языка восточных славян. М.; Л., 1962.

Л.М.Васильев

Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов