ТУҒАЖМАН (Seseli), сатыр һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлектәр заты. Яҡынса 100 төрө билдәле, Евразияның уртаса, субтропик бүлкәттәрендә һәм Төньяҡ Африкала таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп, һирәгерәк ике йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары ҡырлы, төҙ, өҫкө өлөшөндә тармаҡлы, бейеклеге 20—170 см. Япраҡтары ҡауырһын һымаҡ теленмә. Сәскәләре аҡ. Сәскәлеге — күп нурлы ҡатмарлы сатыр. Урамалары аҙ япраҡлы йәки юҡ; ваҡ урамалары күп һанлы, ҡыяҡлы. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — һалынҡы емеш, июль—сент. өлгөрә. Т. болондарҙа, далаларҙа, һирәк урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтар араһында, ҡайһы берҙә тоҙға бай болондарҙа үҫә. Ябай Т. респ. бөтә терр‑яһында, бер йыллыҡ Т. — Башҡортостандың Урал алдында, Ледебур Т. (реликт) һәм тура Т. башлыса Башҡортостандың Урал аръяғында таралған. Респ. төньяҡ-көнсығышында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында һирәкләп эндемик Крылов Т. осрай. Мал аҙығы үҫемлектәре. Составында кумариндар, эфир майҙары бар. Бер йыллыҡ Т. һәм ябай Т. халыҡ медицинаһында ҡулланыла.

А.Ә.Мулдашев

Тәрж. Г.А.Миһранова

     © ГАУН РБ“Башкирская энциклопедия”, 2018             Все права на материалы, находящиеся на сайте http://башкирская-энциклопедия.рф, охраняются в соответствии с законодательством РФ, в том числе об авторском праве и смежных правах.