УМЫРТҠАҺЫҘҘАР (Invertebrata), умыртҡалығы булмаған хайуандар. 20‑нән ашыу тибы (саркомастигофорҙар, споровиктар, инфузориялар, яҫы ҡорттар, беренсел ҡыуышлы селәүсендәр, балдаҡлы селәүсендәр, моллюскылар, быуынтығаяҡлылар һ.б.), яҡынса 1,5 млн төрө билдәле. Бөтә ерҙә таралғандар. Башҡортостанда У. 17 меңгә яҡын төрө билдәле (ҡара: Биологик ресурстар). Күпселек төрө ирекле йәшәүселәр, паразиттар. У. — экосистемаларҙыңаҙыҡ сылбырҙарында мөһим быуын: микроорганизмдарҙы, ылымыҡтарҙы һ.б. үҫемлектәрҙе, ш. уҡ үле органик матдәләрҙе (ҡара: Детритофагтар) ашайҙар, үҙҙәре йыртҡыс У. һәм умытҡалылар өсөн аҙыҡ булып тора. Ҡайһы бере кеше һәм хайуандарҙың (аскаридоз, лептоспироз), үҫемлектәрҙең (фитоарахноздар, фитогельминтоздар һ.б.) күп кенә ауырыуҙарын тыуҙырыусы һәм таратыусы булып тора. У. күп төрө — ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары, улар м‑н көрәшер өсөн У. паразит һәм йыртҡыс төрҙәре (яйҙаҡтар, трихограммдар һ.б.) ҡулланыла.

Р.Ф.Биккенин

Тәрж. Г.А.Миһранова

Илл.:Умыртҡаһыҙҙар: 1 — диффлюгия (Difflugia); 2 — борғосо инфузория (Stentor coeruleus); 3 — өйрөлмәк (Philodina brevipes); 4 — оҙон һабаҡлы гидра (Pelmatohydra oligactis); 5 — бадяга болот (Spongilla); 6 — һөтлө планария (Dendrocoelum lacteum); 7 — бесәй описторхы (Opistorchis felineus); 8 — күбәләк йомортҡаһын зарарлаусы трихограмма (Trichogramma evanescens); 9 — зәңгәр таҫмалы күбәләк (Catocala fraxini)