ҮРГЕ ЙӘРКӘЙ, ауыл, Илеш р‑ны (1935–63 йй. һәм 1965 й. алып) һәм Йәркәй а/с үҙәге. Өфөнән Т.‑Көнб. 160 км һәм Бүздәк т. юл ст. Т. табан 102 км алыҫлыҡта Баҙы й. буйында, Мәскәү–Өфө, Баҡалы–Үрге Йәркәй, Шаран–Яңы Балтас–Андреевка автомобиль юлдарында урынлашҡан. Халҡы (мең кеше): 1906 й. – 1,5; 1920 – 1,1; 1939 – 1,8; 1959 – 2,6; 1989 – 8,4; 2002 – 9,3; 2010 – 9,7 кеше. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Проф. лицей, 3 урта (ш. иҫ. Үрге Йәркәй урта мәктәбе №1) һәм музыка мәктәбе, коррекция мәктәп‑интернаты, 6 балалар баҡсаһы, үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, мәҙәниәт һарайы (10 үҙешмәкәр халыҡ коллективы, ш. иҫ. “Йәйғор” бейеү ансамбле), Пионерҙар йорто, йәш техниктар станцияһы, Йәштәр театры, 2 ДЮСШ, ат спорты комплексы, балалар китапханаһы, тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы, М.Гәрәев музейы, мәсет бар.

Ауылға 17 б. аҙ. – 18 б. башында Ҡазан даруғаһы Йылан улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә Ялан исеме м‑н нигеҙ һала, һуңыраҡ Йәркәй тип (тәүге төпләнеүсе Йәркәй Йәнсурин исеменән) аталған. 1718 й. керҙәшлек килешеүе б‑са бында яһаҡлы татарҙар килеп ултыра (улар һуңынан типтәрҙәр ҡатламына күсә). 1795 й. 55 йортта 318 кеше йәшәгән (мишәрҙәр ҙә иҫәпкә алынған). 1816 й. ҡарата ш. уҡ керҙәш башҡорттар күсеп килә. 1865 й. 132 йортта 1014 кеше йәшәгән. Игенселек, малс‑ҡ, умарт‑ҡ м‑н шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, 6 һыу тирмәне булған. 1906 й. 2 мәсет, мәҙрәсә, 2 тирмән, почта бүлексәһе, бакалея һәм мануфактура кибеттәре теркәлгән; йәрминкәләр билдәләнгән. 1917 й. ҡарата Түбәнге Йәркәй бүлендек ауылы барлыҡҡа килгәс, хәҙ. исемен ала. С.З.Лоҡманов, М.Ғ.Сираев, М.Б.Ямалов ошо ауылда тыуған.

Ғ.Ә.Ғафаров, Ә.З.Әсфәндиәров

Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

Илл.: Илеш р‑ны Үрге Йәркәй ауылы

Ауыл хужалығы идаралығы бинаһы

Яндекс.Метрика