СӘСЕҮ, орлоҡтар шытып сыҡһын өсөн уларҙы тупраҡтың өҫкө ҡатламдарына күмеү. С. ысулдары үҫемлектәр биологияһын, үҫемлектәр тәрбиәләүҙе механизациялау кәрәклеген, уңыштың тәғәйенләнешен иҫәпкә алып һайлана. Башҡортостанда күбеһенсә С. түбәндәге ысулдары ҡулланыла: иген культуралары үҫтергәндә — ябай теҙмә (рәт араһы 15 см); картуф, кукуруз, көнбағыш, шәкәр һәм аш сөгөлдөрө — киң рәт (45 см һәм күберәк); кукуруз, шәкәр сөгөлдөрө — пунктир (берәмләп бер орлоҡто икенсеһенән бирелгән алыҫлыҡта сәсәләр); кишер, редис — таҫма [таҫмалар араһында киң рәт араларын (рәт төркөмдәре) тар рәт аралары м‑н аралаштыралар]; иген культуралары үҫтергәндә — һыҙат (киңлеге 10 см кәм булмаған һыҙаттар м‑н сәсәләр) ысулдары. С. мөҙҙәте культураның биологияһына, тупраҡ‑климат шарттарына, уңыштың тәғәйенләнешенә бәйле. С. мөҙҙәте түбәндәге төрҙәргә бүленә: яҙғы [иртә (борсаҡ, һоло һ.б.), уртаса (көнбағыш, яҙғы бойҙай һ.б.), һуң (ҡарабойҙай, кукуруз һ.б.)]; йәйге (мал аҙығы үләндәре); көҙгө (арыш, тритикале һ.б.); ҡышҡылыҡ (кишер). С. тәрәнлеге үҫемлектәрҙең биол. үҙенсәлектәренән, орлоҡтарҙың төҙөлөшө һәм ҙурлығынан, тупраҡтың гранулометрик составынан һәм дымлылығынан тора. Эре орлоҡтарҙы (кукуруз) 10—12 см, ваҡтарын (мәк, күп йыллыҡ бажат һымаҡ үләндәр) 1—2 см тәрәнлеккә күмәләр. С. нормаһы тупраҡ‑климат шарттарын, уңыштың тәғәйенләнешен, үҫемлектәрҙең туҡланыу майҙанына талаптарын, орлоҡтарҙың ҙурлығын, С. мөҙҙәтен һәм ысулын иҫәпкә алып билдәләнә. Уртаса С. нормалары (млн дана/га): етен — 20, яҙғы бойҙай — 5—6, ужым арышы — 4,5—5,5, арпа — 4,4—5,0, борсаҡ — 1,2, силосҡа әҙерләнгән кукуруз — 0,12, шәкәр сөгөлдөрө — 0,090, ҡабаҡ — 0,002—0,004. С. йүнәлеше — башлыса ерҙең сәсеү алдынан эшкәртелеүенә арҡыры йәки диагональ б‑са. Шулай уҡ ҡара: Агротехника.

Әҙәб.: Исмагилов Р.Р., Уразлин М.Х., Гайфуллин Р.Р. Адаптивная технология возделывания полевых культур. Уфа, 2005.

Р.Р.Исмәғилев

Тәрж. Г.А.Миһранова

Яндекс.Метрика