“САЛАУАТ”, башҡ. халыҡ йыры, оҙон көй. Тәүге тапҡыр 1937 й. Л.Н.Лебединский Б.М.Мәһәҙиеванан яҙып ала һәм “Башҡорт халҡ йырҙары” йыйынтығында баҫтыра. Варианттарын З.Ғ.Исмәғилев, Ғ.З.Сөләймәнов яҙып ала. Лиро‑эпик характерҙағы йыр. Унда Салауат Юлаевҡа дан йырлана һәм батша, баярҙар, завод хужалары, башҡ. байҙары һәм мырҙалары ғәйепләнә. Көй варианттары өсөн орнаментиканан ситкә китеү, өс тауышлы аккорд тауыштары б‑са мелодик хәрәкәт итеү, кварта һәм ярты‑тон интонацияларының күп булыуы, диатоникалыҡ, лад алмашыныуы хас. Башҡарыусылар араһында В.М.Мостафин, Ғ.С.Әлмөхәмәтов. Проф. музыкала “С.” етеҙ темпта башҡарылып, героик яңғырашҡа күтәрелә. Н.К.Чемберджиҙың “Ҡарлуғас”, М.В.Ковалдең “Емельян Пугачёв”, “Салауат Юлаев” операларында, “Тау бөркөтө” балетында, Д.Д.Хәсәншиндең башҡ. халыҡ муз. ҡоралдары оркестры өсөн симфонияһында, А.С.Ключарёвтың ш. уҡ исемле симфоник поэмаһында, З.Л.Компанеецтың “Башҡорт сюитаһы”нда (“Башкирская сюита”), Б.Бикбайҙың ш. уҡ ис. пьесаһы б‑са спектаклгә Х.Ф.Әхмәтовтың, М.Кәримдең “Салауат. Өн аралаш ете төш” пьесаһы б‑са спектаклгә Исмәғилевтең музыкаһында, “Ике башҡорт халыҡ темаһына увертюра”һында йырҙың көйө ҡулланылған. Йырҙың тәүге строфалары Башҡ. радиоһының муз. сигналы сифатында уйнатыла.

Әҙәб.: Сөләймәнов Р. Башҡорт халыҡ музыка сәнғәте. 1‑се т. Эпик йырҙар һәм көйҙәр. Өфө, 2001. Лебединский Л.Н. Башкирские народные песни и наигрыши. 2‑ое изд. М., 1965; Галина Г.С. Башкирская народная музыка. Учебное пособие. Уфа, 2013.

Г.С.Галина

Тәрж. Г.Һ.Ризуанова

Ноталар

Яндекс.Метрика