“СУРА БАТЫР”, башҡ. һүҙ сәнғәте ҡомартҡыһы, эпос. Шиғри-сәсмә формала. Нуғай һәм ҡаҙаҡтарҙың “Шура батыр” эпик йыры өлгөһө б‑са Сура батыр т‑дағы башҡ. риүәйәттәре һәм сюжетһыҙ ҡобайырҙар нигеҙендә Ғ.Б.Хөсәйенов тарафынан төҙөлгән. Хикәйәләү Сура батырҙың ата-әсәһе Ҡырым бейе Нарыҡ һәм уның ҡатыны сибәр Миңһылыуҙың тарихынан башлана, улар драматик ваҡиғалар арҡаһында тыуған ерҙәрен ташлап китә һәм башҡорттар араһында Яйыҡ й. үр яғында төйәк табалар, эпик традицияларға ярашлы, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә батыр булып үҫеп еткән Сура ошонда тыуа. Ҡазан ханлығын яҡлаусылар араһында алдан иҫкәртә торған төшөндә үҙен күргәндән һуң, герой походҡа китә һәм үҙенең батырлыҡтары м‑н дан ала. Сура батыр т‑дағы сюжеттар төрлө ваҡытта Х.Ғ.Ғәбитов, К.М.Дияров, К.Мәргән, Р.Х.Насиров, Б.Ғ.Әхмәтшин тарафынан яҙып алынған. Шулай уҡ башҡ. шәжәрәләрендә лә Сура батыр исеме осрай; “Аҡбуҙат” эпосында ул – Һәүбәндең атаһы. 2012 й. БР-ҙың Әбйәлил р-ны Ҡаҙмаш а. эргәһендә ул ерләнгән урында стела ҡуйылған, тип фараз ителә.

Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 5‑се т. Тарихи ҡобайырҙар, хикәйәттәр (иртәктәр). Өфө, 2000; Шунда уҡ. 7‑се т. Яҙма ҡисса һәм дастандар. Өфө, 2004; Насиров Р. Сура батыр илендә //Ватандаш. 2000. №9.

Б.Ғ.Әхмәтшин

Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов

Яндекс.Метрика