СИНОНИМДАР (гр. synōЈnymos – бер исемдәге), тулыһынса йәки бер ни тиклем мәғәнәләре тап килгән, бер үк һүҙ төркөмөнә ҡараған һүҙҙәр. Бер мәғәнәне сағыштырған С. булып һүҙҙең лексик-семантик варианты сығыш яһай; күп мәғәнәле һүҙ бер нисә синонимик рәткә (парадигма) инергә мөмкин. Һәр бер синонимик рәттең эсендә телмәрҙә иң йыш ҡулланылған, ирекле ярашҡан, стилистик нейтраль һүҙ – доминанта айырыла. Башҡорт телендә С. барлыҡҡа килеүе номинация процестары, тел үҫешенең эске закондары, үҙләштерелгән һүҙҙәр, эвфемизмдарҙы ҡулланыу һ.б. м‑н бәйле. Функциональ планда мәғәнә төҫмөрҙәре м‑н айырылған, семантик (идеографик), мәҫ.: “атаҡлы”, “билдәле”, “данлы”, “данлыҡлы”, “күренекле”, “мәшһүр”, “танылған”, “шанлы”, “шөһрәтле”; төрлө стилистик төҫмөрлө, стилистик: “кеше”, “әҙәм”, “бәндә” һәм башҡа С. бүленә. С. парлы һүҙҙәр яһауҙа ҡатнаша (ҡара: Һүҙьяһалыш): “буй‑һын”, “кәкре‑бөкрө”, “ҡайғы‑хәсрәт”, “таныш‑белеш”. Башҡ. теленең С. З.Ғ.Ураҡсиндың “Башҡорт теленең синонимдар һүҙлеге”ндә (2000; яҡынса 3 мең берәмек) тупланған.

Ғ.Ғ.Ҡаһарманов

Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов

Яндекс.Метрика