ПСЕВДОНИМ (гр. pseЈudos – ялған, уйҙырма һәм oЈnyma – исем), авторҙар, йышыраҡ яҙыусылар һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре, ижадта үҙҙәренең ысын исемен алмаштырған, уйҙырма исем, ҡултамға йәки шартлы билдә. Ҡайһы берҙә П. ваҡыт үтеү м‑н ысын исемде (фамилияны) ҡыҫырыҡлап сығара һәм авторҙың даими исеме булып китә (ҡайһы ваҡыт кешенең рәсми исеменә әйләнә). Көнсығыш әҙәбиәтендә, атап әйткәндә, фарсы телле әҙәбиәттә, П., йәки тахаллус, яҙыусының юғары дәрәжәһен, уның талантын һыҙыҡ өҫтөнә алған: Дакики (нәзәкәтле), Науаи (аһәңле), Сәғҙи (бәхетле); ҡайһы ваҡыт кешенең эшмәкәрлек төрөн сағылдырған: Хәйәм (сатырсы), Хафиз (һаҡлаусы). Урта быуаттар төрки телле әҙәбиәтендә П. йыш ҡына тыуған, йәшәгән ер йәки авторҙың ниндәй этник төркөмгә ҡарағанлығына бәйле була: Ҡадир Ғәли Жалайыры, Сәиф Сараи, Хәрәзми. Башҡорт әҙәбиәтендә был традиция дауам итә: Тажетдин Ялсығол әл‑Башҡорди, Мәнди Ҡотош‑Ҡыпсаҡи, Әбелмәних Ҡарғалы, Шәмсетдин Зәки, Ғәли Соҡорой, мулла Мифтахетдин бин Камалетдин бин Ишмөхәмәт әл‑Башҡорди. Ҡайһы берҙә П. ҡушаматтан килеп сыға: Аҡмулла (яҡты, саф һәм мулла). П. яһауҙың башҡа ысулдары ла ҡулланыла: фамилияны (Сәғит Агиш, Әсхәл Әхмәт-Хужа, Ҡадир Даян, Назар Нәжми), фамилияны һәм исемде (Мостай Кәрим, Һаҙый Сәғҙи, Ғәйнан Хәйри) ҡыҫҡартыу; өлөшләтә (Нәжиб Асанбаев, Тамара Ғәниева, Буранбай Исҡужин) йәки тулыһынса (Булат Ишемғол) исемде үҙгәртеү; тулы исемде П. сифатында ҡулланыу (Аҫылғужа) һ.б. Яҙыусы ҡатын-ҡыҙҙар П. сифатында ҡыҙ фамилияларын ҡуллана (Нәжибә Әминева, Әлфинур Вахитова, Тамара Искәндәриә, Таңһылыу Ҡарамыш). Хәҙ. башҡ. әҙәбиәтендә П. баш тартыу тенденцияһы күҙәтелә, яҙыусылар әҫәрҙәренә ысын исемдәре м‑н ҡул ҡуйыуға өҫтөнлөк бирә.

Әҙәб.: Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006.

Ғ.Б.Хөсәйенов

Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов

Яндекс.Метрика