СПУТНИК ЭЛЕМТӘҺЕ, ретрансляторҙар сифатында Ерҙең яһалма юлдаштарын файҙаланыуға нигеҙләнгән радиоэлемтә төрө. Радиорелелы элемтәне үҫтереү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Спутник ретрансляторҙарын экваториаль (ш. иҫ. геостационар), ауыш йәки поляр орбиталарҙа урынлаштыралар. С.э. төрҙәре: спутник телевидениеһы, спутник Интернеты, С.э. магистраль һәм күсмә системалары (Intelsat, Iridium, Inmarsat, GlobalStar). Ҡабул итеү һәм ҡабул итеү-тапшырыу терминалдарын (станциялар) айыралар. Каналының үткәреүсәнлек һәләте һәм мәғлүмәт тапшырыу тиҙлеге юғары булмаған VSAT ҡабул итеү-тапшырыу станциялары (антенналарының диам. 3,400–7,075 ГГц диапазонында 1,8–2,4 м; 10,7–14,8 ГГц диапазонында 0,75–1,8 м) киңерәк ҡулланыла. С.э. системалары караптар, самолёттар, персональ С.э. операторҙары м-н бәйләнеш, радиотапшырыуҙарҙы, телевидение программаларын тапшырыу, интернет провайдерҙары м-н клиенттар араһында элемтә каналын һ.б. булдырыу өсөн файҙаланыла. Башҡортостанда 20 б. 80–90-сы йй. “Промсвязь” з-дында хөкүмәт йыһан элемтәһе өсөн  Ю-123, Ю-321, Ю-331 һ.б. сериялы аппараттар сығарылған. 2002 й. алып “Башҡортостандың спутник телекоммуникациялары” ААЙ-ның С.э. операторы эшләй, ул Белорет, Благовещен, Бөрйән, Ейәнсура, Иглин, Йылайыр, Ҡариҙел, Нуриман, Әбйәлил р-ндарының юл булмаған торама пункттарында 38 станция урынлаштырған, ш. иҫ. 27-һе – “Һәр мәктәпкә интернет” һәм 6-һы – “Универсаль хеҙмәт” (һәр ауылға телефон/таксофон), 5-е – коммерция программаларын трансляциялау өсөн. Компанияның селтәре “ТрансТелеком” ЯСЙ магистраль каналына тоташтырылған. 2008 й. “СЦС Совинтел” ЯСЙ (“ВымпелКом” компаниялар төркөмөнә инә) VSAT ер өҫтө станцияһын урынлаштырған. Һаҡлыҡ банкыһының Башҡ-н бүлексәһендә, “Баштрансгаз” һ.б. С.э. ведомство селтәрҙәре бар, ҡайһы бер төбәк-ара операторҙар күсмә спутник бәйләнеше, Интернетҡа инеү, спутник ТВ һ.б. хеҙмәттәрҙе  күрһәтә. 2007–09 йй. ӨДАТУ‑ла “Полёт” КБ ЯАЙ м-н берлектә (Омск ҡ.) “УГАТУ-САТ” микроспутнигы эшләнгән.                                                                                                        

И.И.Городецкий, А.Х.Солтанов, Б.Ф.Хәкимов

Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

 

Яндекс.Метрика