СӘКМӘН, башҡорттарҙың оҙон салғыйлы һәм еңле традицион өҫ кейеме (ҡара: Башҡорт кейеме). Ирҙәр (тура) һәм ҡатын-ҡыҙ (билле, аҫҡа табан киңәйеп киткән) С. булған. Өйҙә туҡылған аҡ йә һоро (нигеҙҙә, ирҙәрҙеке) буҫтауҙан, ҡыҙыл йә йәшел фабрика буҫтауынан (ҡара: Тула баҫыу) теккәндәр, ҡыш кейә торғандарына төлкө, тейен, көҙән һ.б. йәнлек тиреләре ҡуйғандар. Ирҙәр С. итәген, салғыйын, еңен ҡыҙыл буҫтау, атлас, кизе-мамыҡ туҡыма йә уҡа м‑н биҙәгәндәр. Елбәгәй, һирәкләп билбау (ҡара: Ҡәмәр) бәйләп, бишмәт, кәзәкей өҫтөнән кейгәндәр. Ҡатын-ҡыҙҙыҡын геом. һәм сәскә-үҫемлек орнаменттары рәүешендәге уҡа, аппликация, сигеүм‑н аралаштырылған төрлө төҫтәге буҫтау (йәшел, күк, ҡыҙыл), мәрүәт пластиналар, төймәләр, йөн суҡтар м‑н матурлағандар. Бишмәт, елән, камзул, күлдәк өҫтөнән елбәгәй кейгәндәр. Байрам (туй) кейеменең бер элементы булған, туй йолалары ваҡытында кәләш С. баш япмаһы итеп файҙаланған. Ҡалым составына ингән. Үҙәк һәм Урта Азия, Көньяҡ Себер, Ҡаҙағстан, Төньяҡ Кавказ, Волга буйының күп халыҡтарында таралған була.

Әҙәб.: Никонорова Е.Е. Орнамент счётной вышивки башкир. Уфа, 2002; Руденко С.И. Башкиры: ист.‑этногр. очерки. Уфа, 2006.

Л.Д.Хәлисова, С.Н.Шитова

Тәрж. М.В.Хәкимова

Яндекс.Метрика