СӨНӘЕВ Заһиҙулла Исхаҡ улы (10.12.1929, Урта Волга крайы, Мордва милли округы, Татар Велязьмаһы а. — 7.1.2001, Мәскәү), химик‑технолог.   БР ФА‑ның почётлы акад. (1991). Техник ф. д‑ры (1970), проф. (1970). РСФСР‑ҙың (1974) һәм БАССР‑ҙың (1967) атҡ. фән һәм техника эшмәкәре, СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы, СССР‑ҙың почётлы нефтехимигы (1984). И.М.Губкин ис. Мәскәү нефть ин‑тын тамамлағандан һуң (1953) Яңы Өфө НЭЗ‑ында эшләй (1959—62 йй. тәж.‑тикшеренеү цехы нач.). 1958 й. Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑ның өлкән ғилми хеҙм‑ре. 1962 й. алып нефть һәм газ технологияһы каф. мөдире, 1970 й. — ӨНИ ректоры. 1976—99 йй. М.И.Губкин ис. дәүләт нефть һәм газ акад. (Мәскәү): нефть һәм газ эшкәртеү технологияһы каф. мөдире, бер үк ваҡытта 1980 й. башлап тармаҡ лаб. мөдире, 1983—88 йй. химия‑технология ф‑ты деканы. Фәнни хеҙмәттәре нефть дисперслы системаларының физикаһын һәм химияһын өйрәнеүгә арналған, С. тарафынан төҙөлөш үҙсәнлектәренә ҡарап уларҙың физик‑химик үҙ‑ара бәйләнеше т‑дағы теоретик ҡараштар артабан үҫтерелә, “нефть системаһының экстремаль торошо” тигән төшөнсә индерелә. С. тарафынан яңы нефть продукттары алыу (юғары сифатлы төрлө тәғәйенләнешле нефть кокстары, нефть пектары, судно яғыулыҡтары, дистиллят һәм нефть фракциялары ҡалдыҡтары нигеҙендә таралып тороусан материалдарҙың уҡмашыуына һәм йәбешеп туңыуына ҡаршы профилактик саралар һ.б.) процестарын интенсификациялау принциптары тәҡдим ителә. С. етәкс. ӨНИ‑лә 1971 й. илдә тәүгеләрҙән булып студенттарҙың ҒТИ ойошторола. 400‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 130 уйлап табыу авторы. И.М.Губкин ис. пр. (1996) лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орд. м‑н бүләкләнгән (1971).

Хеҙм.: Производство, облагораживание и применение нефтяного кокса. М., 1973; Нефтяной углерод. М., 1980; Дисперсные состояния в каталитических системах нефтепереработки. М., 1992 (авторҙ.).

                                                                        Ф.Х.Ҡудашева

                                                                           Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров    

 


                                                                    

 

 

Яндекс.Метрика