ПОЛИМЕРҘАР, юғары молекуляр берләшмәләр, мол. м. бер нисә меңдән бер нисә млн тиклем булған, макромолекулалары күп тапҡыр ҡабатланған мономер быуындарынан торған сылбырлы химик берләшмәләр. П. ш. уҡ элементорганик полимерҙар индерелә. Килеп сығышы б‑са — тәбиғи һәм синтетик; составы б‑са — органик, органик булмаған полимерҙар; быуындар тибы б‑са — гомо‑, сополимерҙар, сылбыр төҙөлөшө б‑са — һыҙыҡлы, киң тармаҡлы, селтәрле (ҡара: Ҡораулы полимерҙар); сылбыр төрө б‑са — гомо‑, гетеросылбырлы; фаза торошо б‑са — аморф, аморф‑кристаллик, кристаллик; структураһы б‑са — стереорегуляр булмаған (атактик), стереорегуляр полимерҙарға бүленә. Эреткестәрҙә тулыша, анизотроп юғары йүнәлешле сүстәр, плёнкалар, йәбешкәклеге юғары булған эретмәләр барлыҡҡа килтерә, оҙайлы кире ҡайтарылыусан деформацияға һәләтле; тармаҡланыу, кристаллашыу дәрәжәһе һ.б. үҙенсәлектәре макромолекула төҙөлөшөнә, молекула‑ара тәьҫирләшеү кимәленә һ.б. бәйле. Вулканизацияға, полимерҙар деструкцияһына, полимерҙар стабилләштереүенә, полимерҙарҙың иҫкереүенә, полимераналогик әүерелештәргә һәләтле. Геотермаль синтезлау һәм биосинтезлау юлдары м‑н тәбиғи, полимерлашыу һәм поликонденсация — синтетик П. алына. П. — пластик массалар, каучуктар, тәбиғи сүстәр, химик сүстәр, резиналарһәм резина‑техник изделиелар, лак һәм лак‑буяу материалдары, энтомологик елемдәр, полимер елемдәр, герметиклаштырыусы составтар, ион алмаштырыусы ыҫмалалар, полимер плёнкалар, полиэлектролиттар нигеҙе булып тора. Башҡортостанда П. төп етештереүселәре — “Каустик”, “Полиэф”, “Газпром нефтехим Салават”, “Уфаоргсинтез” ААЙ‑лары, “Каучук” ЯАЙ. Поливинилхлорид, полиизобутилен, полиизопрен, полипиперилен, полипропилен, полистирол, полиэтилен, полиэтиленполиаминдар, полиэтилентерефталат, синтетик гуттаперча, синтетик каучуктар, стирол сополимерҙары, полиэтиленоксид, карбамид ыҫмалары; тулыландырыусылар, полимерҙарҙы пластификациялау өҫтәмәләре, пигменттар һ.б. сығарыла. “Уфахимпром” ААЙ пентапласт, эпоксид ыҫмалалары етештерә. Полимерҙар эшкәртеүҙе етештереүсе пр‑тиелар, ш. уҡ “Авангард”, “Башсантехмонтаж”, “Искож”, “Уфанефтехим”, “Уфимкабель” пр‑тиелары, Өфө эластомер материалдар, изделиелар һәм конструкциялар заводы тормошҡа ашыра, улар плёнкалар, ҡойоп яһалған аяҡ кейемдәре, кабель пластикаты, винипласт, яһалма күн, линолеум, Резина‑техник изделиелар, автомобиль, суднолар төҙөү, радиотехника өсөн изделиелар һ.б. етештерә. Продукция яҡын һәм алыҫ сит илдәргә, РФ төбәктәренә сығарыла. БР‑ҙа продукцияһын ҡулланыусылар —  “БЭТО”, “СТЕКЛОНиТ”, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе, Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе ААЙ‑лары. Юғары молекуляр берләшмәләр химияһы б‑са фәнни тикшеренеүҙәр БДУ‑ла, Органик химия ин‑тында, пр‑тие лаб. алып барыла.

Ю.А.Сангалов

Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров

Яндекс.Метрика