СИБАЙ, БР‑ҙағы ҡала һәм т. юл станцияһы. Башҡортостандың Урал аръяғының көньяғында, Өфөнән көньяҡ‑көнсығышҡа 464 км һәм Магнитогорск т. юл ст. (Силәбе өлк.) көньяҡ‑көнбайышҡа табан 95 км алыҫлыҡта Ҡарағайлы й. (Төйәләҫ й. ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. Майҙаны —154 км2. Халҡы (мең кеше): 1939 — 2,4; 1959 — 28,8; 1989 — 47,3; 2002 — 60,1. Милли составы (2002): башҡорттар — 48,3%, урыҫтар — 39,2%, татарҙар — 8,9%. Ҡала составында: Төйәләҫ а. (1,0 мең кеше).

Ҡаланың иҡт. нигеҙе — тау‑ҡаҙылма сәнәғәте. С. “Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты” ААЙ‑ның Сибай филиалы (ҡара: Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинаты), “Башҡорт баҡыры” ЯСЙ, “Башҡортостан шахта ҡаҙыу идаралығы”, “Контакт” (2006 й. тиклем) ААЙ‑лары, Сибай электр бүлеү селтәрҙәре (2005 й. тиклем), Урал аръяғы ТЭЦ‑ы, “Строймеханизация” ААЙ, Сибай элеваторы, “Сибай икмәге”, “Сибай кондитеры”, “Сибаймясоком” ЯСЙ‑лары, “Урал аръяғы продукттары” ЯАЙ, “Башкиргеология” ААЙ‑ның Көньяҡ‑көнсығыш геол. разведка экспедицияһы һәм “Башавтотранс” ДУП‑ы филиалдары, “Сибай ҡала типографияһы” ДУП‑ы һ.б. эшләй. С. аша Көньяҡ Урал тимер юлы (Магнитогорск—Сибай участкаһы), Магнитогорск—Ира, Магнитогорск—Йылайыр—Өфө, Аҡъяр—Сибай—Асҡар—Сермән автомобиль юлдары участкалары үтә. Сибай‑Баймаҡ сәнәғәт узелына инә.

С. БР ФА‑ның Сибай филиалы, БДУ‑ның Сибай институты, БДАУ‑ҙың Урал аръяғы филиалы, сауҙа‑иҡт. колледжы, Сибай медицина колледжы, Сибай политехник колледжы, Сибай педагогия колледжы, Сибай сәнғәт колледжы, Статистика, информатика һәм хисаплау техникаһы колледжының филиалы, һөнәрселек лицейы, 14 дөйөм белем биреү мәктәбе, ш. иҫ. 8 урта мәктәп, 2 гимназия, 4 лицей, ш. иҫ. Сибай лицейы №9, гимназия‑интернат; 12 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы, 2 муз. һәм 2 художество мәктәбе, сәнғәт мәктәбе, балалар экология‑биол. үҙәге, йәш техниктар станцияһы, 7 үҫмерҙәр клубы, ДЮСШ, физкультура‑һауыҡтырыу комплексы; үҙәк һәм балалар ҡала дауаханалары, наркология, психоневрология һәм туберкулёзға ҡаршы диспансерҙар, СПИД үҙәге; Сибай дәүләт филармонияһы, Сибай башҡорт дәүләт драма театры, “Сулпан” башҡ. балалар театры, 9 китапхана, Сибай музейы, Халыҡ ижады йорто, кинотеатр; 2 ҡунаҡхана, Сибай “Тәҡүә” йәмиғ мәсете, сиркәү эшләй. Ҡалала 8 халыҡ һәм 7 өлгөлө үҙешмәкәр сәнғәт коллективы бар. Урыҫ телендә “Сибайский рабочий” һәм башҡ. телендә “Атайсал” гәз. сыға.

1938 й. Сибай баҡыр колчеданы ятҡылығын разведкалау һәм үҙләштереү ваҡытында эшселәр ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һалына, 1955 й. хәҙ. статусын ала. Ҡалала 2 мәҙәни мираҫ объекты урынлашҡан: филармония (1957) һәм “Мир” кинотеатры (1960) биналары.

И.В.Голубченко

Тәрж. Г.М.Ғәлиева

 

Карта: Сибай

Яндекс.Метрика