СӨНӘЕВ Рәшит Әли улы (1.3.1943, Ташкент), астрофизик. РФА-ның акад. (1991), БР (1991) һәм ТР (1995) ФА-ның почётлы академигы. Физика-матем. ф. д‑ры (1973), проф. (1987). Мәскәү физика-техника ин-тын тамамлаған (1966). 1968 й. алып СССР ФА-ның Ғәмәли математика ин-тында; 1974 й. башлап теоретик астрофизика лаб., 1982 й. – юғары энергиялар астрофизикаһы бүлеге мөдире, 1992 й. – РФА-ның Йыһан тикшеренеүҙәре ин‑тында (икеһе лә – Мәскәү) баш ғилми хеҙм-р, бер үк ваҡытта 1975–2001 йй. Мәскәү физика-техника ин-тында уҡыта, 1996 й. алып М.Планк ис. йәмғиәттең Астрофизика ин-ты дир. (Германия, Гархинг ҡ.). Фәнни хеҙмәттәре релятивизм астрофизикаһына һәм космологияға арналған. С. ҡатнашлығында ҡара тишектәргә һәм нейтронлы йондоҙҙарға ҡарата дискылы аккреция теорияһы уйлап табыла (1972–77 йй., Н.И.Шакура м-н берлектә), магнит ҡыры көслө булған нейтронлы йондоҙҙар нурланышының циклотрон һыҙыҡтары (1974 й., Ю.Н.Гнедин м-н берлектә), ҡалдыҡ нурланыштың мөйөшләтә таралыуындағы Доплер көсөргәнешлек һыҙыҡтары (1970 й., Я.Б.Зельдович м-н берлектә), галактикалар өйкөмө йүнәлешендә уның спектры үҙгәреүе (1982 й., Зельдович–Сөнәев эффекты) алдан әйтеп бирелә, юғары т‑ралағы плазмала комптонизация ваҡытында нурланыу спектрын һүрәтләүсе закон сығарыла (1980 й., Сөнәев–Татарчук законы). 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. “Астрономик журналға хаттар” ж. баш мөхәррире (1985 й. алып). РФ-тың Дәүләт пр. (2000), Швецияның Король ФА астрономияһы б‑са Крафурд пр. (2008) һ.б. лауреаты.

Хеҙм.: Small-scale fluctuations of relic radiation //Astrophysics and Space Science. 1970. №7 (авторҙ.); Black holes in binary systems. Observational appearance //Astronomy and Аstrophysics. 1973. №24 (авторҙ.).

Ю.А.Лебедев

Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

Яндекс.Метрика