СӘЛИХОВ Кев Миңнулла улы (3.11.1936, БАССР-ҙың Бәләбәй р-ны Ҡыҙылйылға урмансылығы ҡсб), физик. РФА-ның мөхбир ағзаһы (1997), ТР ФА-ның акад. (1992), физика-матем. ф. д-ры (1974), проф. (1981). РФ‑тың атҡ. фән эшмәкәре (1995). Ҡазан ун-тын тамамлаған (1959). 1963 й. алып Политехник ин-тта (Ҡарағанда ҡ.), СССР ФА Себер бүлексәһенең Химик кинетика һәм яныу ин-тында (Новосибирск ҡ.) эшләй: өлкән ғилми хеҙм-р, баш ғилми хеҙм-р; бер үк ваҡытта 1967 й. башлап Новосибирск ун‑тында. 1988 й. алып Ҡазан физика-техника ин-ты дир., бер үк ваҡытта бүлек мөдире, 1989 й. – Ҡазан ун-тында химик физика каф. мөдире. 1992 й. башлап ТР ФА-ның вице-президенты. Фәнни эшмәкәрлеге химик һәм мед. физикаһы, радиоспектроскопия, квант информатикаһы проблемалары һ.б. арналған. С. тарафынан тышҡы магнит ҡырҙарының радикаль реакцияларға йоғонтоһо, изотоплы магнит эффекты теориялары эшләнә; радикаль парҙар рекомбинацияһы ихтималлығының ҡыр бәйләнешлелегенең экстремаль характерҙа булыуы алдан әйтеп бирелә; Ҡояш энергияһы ассимиляцияһының беренсел стадияларында бүленгән зарядтарҙың электрон‑парамагнит резонансы спектрҙары теорияһы һ.б. үҫтерелә. С. етәкс. үткәреүсән һәм диэлектрик юғалтыуҙары булған мөхиттәрҙә электрон-парамагнит резонанслы томография алгоритмы, магнит-резонанс томографтары, фемтосекунд лазер ҡоролмаһы уйлап табыла, молекуляр һәм химик динамиканы когерент контролдә тотоу б‑са тикшеренеүҙәр һ.б. үткәрелә. 230‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Халыҡ-ара “Applied Magnetic Resonance” ж. баш мөхәррире (1990 й. алып). Ленин пр. (1986), ТР-ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт пр. (1998), А.Гумбольдт ис. пр. (2001), Е.К.Завойский ис. пр. (2004) лауреаты. “Почёт Билдәһе” (1971), 4-се дәрәжә “Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн” (2007), “Татарстан Республикаһы алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн” (2006) орд. м-н бүләкләнгән.

Хеҙм.: Электронное спиновое эхо и его применение. Новосибирск, 1976 (авторҙ.); Spin Exchange. Principles and Applications in Chemistry and Biology. Berlin; Heidelberg, 1980 (авторҙ.); Spin Polarization and Magnetic Effects in Radical Reactions. Amsterdam, 1984 (авторҙ.).

Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

 

Яндекс.Метрика